Cognitieve gedragstherapie

bewust worden van eigen gedachten en gedrag

De cognitieve gedragstherapie richt zich op het zich bewust worden van de eigen gedachten. Ze is gebaseerd op de gedachte dat onze gevoelens en onze handelingen worden beïnvloed door wat we denken. De CGT onderzoekt het verband tussen onze gedachten, ons gevoel en wat we vervolgens doen, ons gedrag.

Bij CGT wordt het kind of de jongere geholpen zijn niet-constructieve of niet – helpende denkwijzen te ontdekken. Deze manieren van denken leiden vaak tot zorgelijke, angstige, verdrietige, boze of nare gevoelens. Deze gevoelens zijn onaangenaam en kunnen aan de bron liggen van ongewenst of vermijdend gedrag. We proberen de nare gevoelens te voorkomen of te laten ophouden door moeilijke situaties of uitdagingen te vermijden. We spreken dan van een negatieve cirkel. Het kind of de jongere wordt geleerd zich bewust te worden van de eigen gedachten, na te gaan of deze gedachten kloppend en waar zijn en of die helpend voor hem zijn. Niet-ware of niet-helpende gedachten worden vervangen door meer reële en helpende gedachten. Het kind zal dan ervaren dat hij zich prettiger en meer ontspannen voelt hetgeen een positieve invloed heeft op wat hij doet. Het kind of de jongere wordt zo geholpen door op een andere manier te leren denken.

Kinderen worden tevens ondersteund in het zelf actief bedenken van mogelijke oplossingen; hierdoor wordt het probleemoplossend vermogen versterkt. Als ouder ben je geneigd om problemen voor je kind op te lossen, maar het is effectiever om je kind te ondersteunen bij het zelf bedenken van mogelijke oplossingen.

Bij selectief mutisme wordt veel gebruik gemaakt van het gedragstherapeutisch behandelprogramma 'Spreekt voor zich'.

Spreekt voor zich

‘Spreekt voor zich’ is een uitgewerkt gedragstherapeutisch behandelprogramma voor therapeut, ouders, leerkrachten en voor het kind zelf. ‘Spreekt voor zich’ is een speelse methode die geschikt is voor kinderen van ongeveer 4 - 8 jaar oud. Kinderen met selectief mutisme kunnen goed praten en doen dat ook in veel situaties. Ze praten thuis en tegen sommige mensen. In andere situaties zwijgen ze, bijvoorbeeld op school, tegen onbekenden en soms ook in winkels of bij familieleden die ze niet zo vaak zien. Mutisme betekent: niet kunnen praten. Selectief mutisme betekent dat een kind in sommige situaties niet ‘kan’ praten, terwijl hij of zij dat in andere situaties heel goed kan. Het lijkt alsof een kind dichtklapt of blokkeert. Selectief mutisme lijkt bij veel kinderen op extreme verlegenheid. Toch zijn er ook kinderen die er helemaal niet zo verlegen uit zien. Hun zwijgen lijkt eerder koppig dan angstig. Die koppigheid is schijn. Het is een manier om hun angst te verbergen. Het is geen dwars gedrag of aandacht-vragerij, maar een manier waarop zij zich staande houden als ze bang zijn. Kinderen met selectief mutisme kunnen hun angst om te spreken overwinnen.

Hoe gaat het in zijn werk: nieuwe dingen leer je niet in één keer, maar in kleine stapjes. Ook spreken met nieuwe mensen kan je in kleine stapjes leren. Dat begint met durven spreken tegen de therapeut: eerst een enkel woordje, daarna zinnetjes. Dan gaan anderen meedoen: een klasgenootje, de juf of meester. Zo overwint een kind zijn angst door te oefenen in kleine stapjes. Het programma ‘Spreekt voor zich’ biedt een behandeling op maat. Het programma past zich aan, aan de voortgang van het kind. Er zijn voorbeelden, adviezen, werkbladen en oefeningen. De therapeut houdt de voortgang bij en kiest welke stapjes het kind gaat nemen. Alle betrokkenen kunnen er met elkaar communiceren, oefeningen kiezen, vorderingen volgen en berichten achterlaten. Om kinderen te motiveren nieuwe stapjes te nemen, moet het wel leuk zijn. Het is fijn als ze kunnen genieten en trots zijn op zichzelf. Het Luiderslot biedt kinderen een omgeving om plezier te maken. Vertrouwen in jezelf en een positief beeld van jezelf, zijn belangrijke onderdelen van het programma. Het Luiderslot is de speelse, digitale omgeving die hoort bij het behandelprogramma ‘Spreekt voor zich’. Het Luiderslot is een geheimzinnig kasteel met een spannende toren. De toren is betoverd en alle kleuren en geluiden zijn uit het Luiderslot verdwenen. Het is een saaie boel. Het kind wordt gevraagd te helpen ze terug te vinden. Dat doet een kind niet alleen. Hij of zij krijgt gezelschap van het soms wat bange draakje Yep. Ook ouders, broertjes of zusjes, juf of meester en klasgenootjes mogen helpen. Samen gaan ze op pad om stapje voor stapje de kleuren en geluiden terug te toveren.

Samenwerking tussen therapeut, leerkracht en ouders is van groot belang. Het doel van de behandeling is het kind te helpen om te durven spreken in de klas. Daarbij speelt de leerkracht natuurlijk een belangrijke rol. Na oefenen met ouders en kind in de spelkamer, vervolgens alleen met de therapeut en kind en dan wordt steeds meer geoefend rond en in de klas. Ook de betrokkenheid van ouders is belangrijk. Bijna alle kinderen met selectief mutisme hebben ook moeite met spreken in situaties buiten school, zoals in winkels of in bijzijn van bezoek. Veel kinderen uiten angst of frustratie in de vorm van claimend gedrag of driftbuien thuis. Een kind kan het best leren anders te reageren op spanning, wanneer de mensen in zijn dagelijkse omgeving meehelpen. Er wordt dan ook niet alleen op school, maar ook thuis geoefend met dapper gedrag.

Bij de methode ‘Spreekt voor zich’ gebruikt de therapeut een uitgewerkt stappenplan met handelingsadviezen, praktijkvoorbeelden, spelsuggesties, werkbladen en opdrachten voor het kind. Voor ouders en leerkrachten bevat het praktische informatie, suggesties voor thuis en op school, spelletjes, oefeningen en verhalen. De therapeut houdt de voortgang in de gaten. Zij geeft het programma vorm en zet de eerste stappen met het kind, ouders en school. De therapeut kijkt welke stappen het kind nodig heeft en welke het kind kan overslaan. Hij of zij kijkt ook met ouders en leerkrachten naar factoren bij kind, gezin en omgeving die mogelijk meespelen bij het angstige gedrag.

Zie ook www.spreektvoorzich.nl